Als leren niet (meer) van zelf gaat

In mijn werk als ambulant onderwijskundig begeleider ben ik van oudsher geboeid door kinderen bij wie het leren ‘niet van zelf gaat’. Bij kinderen met een fysieke aandoening zie ik vaak dat het sociaal emotioneel welbevinden onder druk staat. Dit geldt ook voor kinderen met epilepsie. 

Epilepsie en sociaal emotioneel welbevinden
Vera is 6 jaar en heeft veel zin om te starten in groep 3. Ze wil graag leren lezen. Ze kent al wat letters en voldoet aan de basale cognitieve vaardigheden om dit proces van leren lezen aan te kunnen. Helaas wordt Vera al spoedig belemmerd in dit proces. De epilepsie die niet onder controle is en de bijwerkingen van medicijngebruik, hebben een grote impact. Ze is verminderd alert en ook haar aandacht en concentratie laten te wensen over. In november komt Vera in moeilijkheden. Ze kan het niet meer bijbenen, komt niet tot synthetiseren, is zich er terdege van bewust dat ze trager is dan de rest en wordt er onzeker van. Ze vraagt: ‘Hoe kan ik dat wel leren?’ en ‘Ik wil net zo slim zijn als de anderen.’ Thuis is Vera erg verdrietig.

Sociaal emotioneel welbevinden is  een eerste voorwaarde om je goed te ontwikkelen; je ontspannen, prettig en op je gemak voelen. Vertrouwen hebben en weten: ik kan het aan. Daardoor is het leuk om nieuwe dingen te ontdekken. Ook bij kinderen met epilepsie zie je dat die natuurlijke nieuwsgierigheid naar nieuwe dingen plaats kan maken voor gevoelens als: onzekerheid, bang zijn, eng en moeilijk vinden.

Vroegtijdige betrokkenheid om erger te voorkomen
Sinds augustus 2014 is het mogelijk om als ouder, leerkracht, arts of andere betrokkene een kind met epilepsie rechtstreeks aan te melden voor schoolbegeleiding bij het Landelijk Werkverband Onderwijs en Epilepsie. Als onderwijskundig begeleider voor leerlingen met epilepsie kan ik, snel na aanmelding van de leerling, starten met de begeleiding. Doordat er geen wachttijd is, kan ik direct in actie komen om bij te dragen aan een goede begeleiding van de leerling. Hierdoor kunnen ervaringen die afbreuk doen aan sociaal emotioneel welbevinden zo veel als mogelijk voorkomen worden.
Zo raak ik ook betrokken bij Vera en haar twee leerkrachten. De een twijfelt over de motivatie en de ander over de werkhouding van Vera. In het eerste contact informeer ik de leerkrachten over de epilepsie die bij Vera speelt en de gevolgen daarvan op haar functioneren. Daarbij speel ik in op verschillende  interpretaties van haar gedrag. Met een zogenaamd ‘foto-interview’ breng ik in kaart hoe Vera denkt en doet. Ook de wijze waarop zij zichzelf ziet wordt duidelijk. Die uitkomsten gebruiken we om de veronderstellingen dat het aan motivatie of werkhouding ligt samen te verifiëren. Ook de neuroloog wordt benaderd. De gesignaleerde punten van zorg worden benoemd en vragen gesteld die gerelateerd zijn aan het onderwijsleerproces.

Het versterken van de leerkracht
Binnen passend onderwijs wordt veel van scholen gevraagd. Leerkrachten lijken een steeds grotere verantwoordelijkheid te dragen. Dit kan, begrijpelijkerwijs, leiden tot handelingsverlegenheid. Leerlingen met een ziekte of een neurologische aandoening zoals epilepsie roepen makkelijk onzekerheid bij leerkrachten op. Juist daarom is het zo belangrijk om leerkrachten te ondersteunen in de dingen die ze goed doen. Ik help ze door te kijken naar wat wel goed gaat en dat te benutten om zichzelf steeds sterker te voelen in de begeleiding. Dit maakt dat leerkrachten een reëler beeld van de situatie krijgen en ervaren dat ze al veel goed doen.

Alle interventies bij Vera zijn er op gericht de randvoorwaarden voor haar te optimaliseren. Stap voor stap wordt begripsvorming vergroot, is er aandacht voor het functioneren van Vera en komt men tot een juiste interpretatie waardoor de leerkrachten samen met ouders tot de meest passende vervolgstappen kunnen komen.

Het is belangrijk om oog hebben te hebben voor de leerkracht, te bevorderen dat hij / zij zich sterk en stevig genoeg voelt, om deze leerling te begeleiden. Door me op die manier in te zetten voor de leerkracht en het systeem rondom de leerling, geef ik ook op een indirecte manier begeleiding aan de leerling. Het is fijn om te merken dat dat werkt en dat geeft mij een kick!

Riet Greefhorst, voormalig onderwijskundig begeleider LWOE

Om privacy redenen is in dit blog een fictieve naam gebruikt.